Dynia- skarbnica zdrowia

19-10-2018
Okrągłe, rumieniące się pomarańczową barwą dynie są źródłem licznych składników mineralnych i witamin. Zwiastują zbliżającą się jesień gdy pojawiają się na grządkach i straganach. Aby cieszyć się nimi przez cały rok warto ją zamrozić lub zapakować w słoiki. Choć dla wielu dynia zwykle kojarzy się z zupami krem to znajduje ona również zastosowanie w cukiernictwie, służy do wyrobu przetworów, koktajli, czy nawet wina. Oprócz lekko słodkiego smaku warto docenić ilość prozdrowotnych składników zawartych w miąższu i pestkach, z których tłoczy się olej.
Obrazek

Skąd wzięła się dynia?

Dynia ( łac. Cucurbita) jest jednym z najstarszych owoców uprawianych przez człowieka. Prawdopodobnie znana już 7 tys. lat temu. Wywodząca się z Ameryki Południowej i Środkowej do Europy trafiła za czasów  Krzysztofa Kolumba. 

Wśród Indian krążą różne mity dotyczące dyni, z której robiono m.in. przedmioty codziennego użytku. Podobno według  nich tradycją było iż noworzeńcy nie powinni wchodzić na pole uprawne, aż do narodzin dziecka. Znajdowała ona również zastosowanie w medycynie ludowej.

Właściwości zdrowotne miąższu dyni

Dynia charakteryzuje się niską kalorycznością w zależności od odmiany  ( 26 -45kcal/ 100g) i lekkostrawnością.  Dzięki czemu znajduje zastosowanie jako składnik diet odchudzających. Miąższ  jest skarbnicą  witamin, minerałów, a                     w szczególności antyoksydantów, którym przypisuje się właściwości opóźniające starzenie. Głównym ich źródłem są zawarte w miąższu karotenoidy, którym  zawdzięcza swój żółto-pomarańczowy kolor.  Beta karoten jest przekształcany w  organizmie do prowitaminy A, która przeciwdziała powstawaniu wolnych rodników. Ponadto odgrywa ochronną rolę w walce przeciw chorobom nowotworowym. Spożywanie miąższu dyni zalecane jest również osobom zmagającym się z wysokim cholesterolem LDL.

Kolejnym składnikiem miąższu dyni jest  błonnik  pokarmowy. Jego właściwości zdrowotne polegają na profilaktycznym        i leczniczym działaniu w chorobach układu krążenia. Wpływa także na regulację masy ciała poprawiając tym samym perystaltykę jelit. Wspomaga oczyszczanie organizmu z toksyn, chroni śluzówkę przewodu pokarmowego.

Kolejnymi składnikami odżywczymi w niej zawartymi są witaminy z grupy B, prowitamina A oraz witaminy  C i E.

Zdrowie zamknięte w pestkach

Te małe, owalne ziarna o twardej skorupce są kaloryczne, gdyż zawierają aż 559 kcal/ 100g produktu. 

Pestki dyni są źródłem składników mineralnych tj. Cynk, selen, żelazo, magnez, fosfor i miedź. W swoim składzie posiadają także witaminy: B, A, C, E oraz lecytynę.

Spore ilości cynku sprawiają, że są częstym składnikiem preparatów zdrowotnych dla mężczyzn, ponieważ pomaga przy problemach z potencją. Cynk dobrze wpływa na grubość kości, chroni przed osteoporozą, a także można go stosować przy problemach z paznokciami oraz włosami. Dodatkowo pestki dyni są zalecane w dietach przy zatruciu ołowiem. 

 Pestki dyni w 30-40% składają się z oleju bogatego w fitosterole, które obniżają poziom złego cholesterolu LDL. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe tj. Linolowy i oleinowy  zapobiegają  powstaniu miażdżycy.

Olej z pestek dyni

Olej z pestek dyni pozyskiwany w procesie tłoczenia na zimno jest cennym źródłem licznych składników bioaktywnych. Związki w nim zawarte wykazują korzystny wpływ na zdrowie. Nie powinno się go poddawać obróbce termicznej zatem swoim smakiem wzbogaci sałatki nadając mu  orzechowego posmaku.

Osoby dbające o zdrowie mogą rozważyć wprowadzenie go do codziennej diety.

Wśród składników znajdują się Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT) : linolowy i oleinowy, skwalen, fitosterole, kwasy fenolowe, tokoferole oraz związki odpowiedzialne za barwę- chrolofile i karotenoidy.

Wysoka zawartośc NNKT wykazuje korzystny wpływ na zdrowie. Kwas oleinowy zmniejsza frakcję złego cholesterolu zapobiegając rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. Kwas linolowy obniża stężenie triacylogliceroli oraz cholestorolu całkowitego, powoduje obniżenie ciśnienia krwi. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania wątroby i nerek, ponadto bierze udział w gojeniu się ran.

 Kolejnym składnikiem wartym przytoczenia jest skwalen. Jest składnikiem lipidowym skóry ujawniającym właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne, a także wpływa na odporność.

Olej z pestek dyni jest dobrym źródłem chlorofilu nadającego mu lekko zielonkawej barwy. Ten zielony barwnik pomaga chronić organizm przed wolnymi rodnikami oraz oczyszczać go z toksyn. Dodatkowo dotlenia nasz organizm od środka         i odkwasza.

Dynia w kuchni

Dynia jest wdzięcznym owocem, z którego można przygotować wiele dań zarówno na słodko jak i wytrawnie. Miąższ dyni można dodać do koktajlu, pestkami oraz olejem wzbogacić sałatki. Ponadto warto zrobić rozgrzewającą i aromatyczną zupę krem lub tartę z fetą. Jak widać dynię można przygotować na wiele sposobów. W okresie gdy dynię można kupić w sklepie lub zerwać w ogrodzie trzeba  wykorzystać ją w kuchni.

W dzisiejszych czasach powinniśmy zwracać szczególną uwagę na jakość i skład kupowanej żywności. W zależności od pory roku w naszej diecie powinny dominować warzywa i owoce, które dostarczają witamin i składników mineralnych. Warto aby wśród nich znalazła się dynia. Zarówno miąższ jak i pestki wykazują właściwości zdrowotne. Wśród nich można wymienić obniżenie poziomu  glukozy, ciśnienia krwi oraz cholesterolu. Zawartość związków fenolowych zapobiegających powstaniu wolnych rodników jest kolejnym atutem zdrowotnym tego owocu. 

Źródła:

1. Antoniewska A., Adamska A., Rutkowska J., 2017. Olej z nasion dyni jako źródłó cennych składników w diecie człowieka. Probl Hig Epidemiol, 98(1), 17-22

2. Kulczyński B., Człapka-Matyasik M., Gramza-Michałowska A., 2016. Wartość żywieniowa dyni. Bromat. Chem. Toksykol, 3, 698-701

3. Kulczyński B, Gramza-Michałowska A., Kmiecik D., 2016. Działanie prozdrowotne pestek dyni. Przemysł Spożywczy,     nr 11, 37-39